Uzlaşmaya Tabi Suçlar Nelerdir?

UZMAN GÖRÜŞÜ

Uzlaşma teklifinin kabulü veya reddi, yalnızca mevcut soruşturmayı değil, sürecin tamamını etkileyebilecek sonuçlar doğurur. Bu nedenle tarafların hak kaybı yaşamamak adına uzlaşma kapsamı ve olası sonuçlar hakkında uzman görüşü alarak hareket etmesi önemlidir.

Av. Ezgi Bozkurt

Tazminat ve Sigorta Hukuku Uzmanı

Fail ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşabildiği belirli suç kategorilerini uzlaşmaya tabi suçlar olarak konumlandırıyoruz. Bireyin adli sicil kayıtlarında yer almayan uzlaştırma sürecinde kovuşturma aşamasında anlaşma sağlandığında dosya kapatılırken dava aşamasında uzlaşılırsa dava düşer. Şikayete bağlı tüm suçlar uzlaştırma kapsamında değerlendirilirken cinsel suçlar hiçbir koşulda uzlaşma kapsamına alınmaz. 

Büromuz avukatlarının hazırladığı bu yazıda, uzlaştırmaya tabi suçlara ve uzlaştırma sürecine ilişkin genel bilgiler paylaşılmıştır. Hukuki uyuşmazlığa ve sürece dair detaylı bilgi ve yönlendirme için info@cozumavukatlik.com.tr mail adresi ya da 0 (541) 371 06 09 numaralı telefon ile iletişime geçebilirsiniz.

Ceza Hukuku’nda Uzlaşma Nedir?

Türk Ceza Hukuku’na 2006 yılında giren ve 2016’da yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun’la kapsamı önemli ölçüde genişletilen uzlaşma mekanizması, tarafların bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaştığı ve anlaşma sağlandığı takdirde cezai yaptırımın ortadan kalktığı bir uyuşmazlık çözüm sürecidir. Uzlaşmanın amacı failin cezalandırılmasından ziyade mağdurun zararının giderilmesidir.

Uzlaştırma süreci savcılığın dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermesi ve atanan uzlaştırmacının taraflarla ayrı ayrı görüşmesi ile başlar. Soruşturma aşamasında anlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirken kovuşturma aşamasında ise mahkeme düşme kararı verir.

Hangi Suçlar Uzlaşmaya Tabidir?

Uzlaştırma kapsamındaki suçlar üç kategoride belirlenmiştir. 

• Birincisi, şikayete bağlı tüm suçlardır. Hakaret, kişisel veri ihlali ve mülkiyet suçlarının büyük bölümü bu gruba girer.
• İkincisi kanunun özel olarak saydığı suçlardır ve şikayete tabi olmayan bu grupta kasten yaralama, tehdit, hırsızlık, dolandırıcılık ve bilişim suçlarının basit halleri yer alır.
• Üçüncüsü ise yalnızca çocuklara özgüdür ve suça sürüklenen çocuklar bakımından üst sınırı üç yılı geçmeyen her suç uzlaşmaya açıktır.

Şikayete bağlı tüm suçlar

Soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikayetine bağlı olan tüm suçlar uzlaştırma kapsamında değerlendirilir. Hakaret, kişisel verilerin hukuka aykırı kullanımı, aile bireyleri arasındaki mülkiyet suçları ve cinsel saldırı dışındaki birçok şikayete bağlı suç bu gruba girer.

Kanunda sayılan özel suçlar (şikayetten bağımsız)

Şikayete tabi olmaksızın resen soruşturulan bazı suçlar da uzlaşma kapsamındadır:

• Kasten yaralama (basit ve taksirle yaralama dahil, ağır nitelikli haller hariç)
• Tehdit (basit hal)
• Konut dokunulmazlığının ihlali
• İş ve çalışma hürriyetinin ihlali
• Hakaret suçunun büyük bölümü
• Hırsızlık (basit hal)
• Güveni kötüye kullanma
• Dolandırıcılık (basit hâl)
• Suç eşyasının satın alınması,
• Bilişim sistemine girme (basit hal),
• Banka veya kredi kartlarının izinsiz kullanımı (basit hal)
• Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması
• Ticari sır ve bankacılık sırrının açıklanması (ağırlaştırılmış hal hariç)

Suça sürüklenen çocuklar için genişletilmiş kapsam

Mağdurun gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından üst sınırı 3 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar da uzlaştırma kapsamına dahil edilir.

Uzlaşmaya Tabi Olmayan Suçlar

Cinsel suçlar (cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz) kategorik olarak uzlaştırma kapsamı dışındadır. Bu suçlarda mağdurun gerçek anlamda özgür irade kullanamayacağı ya da uzlaşma baskısına açık olduğu kabul edilir. 

Uzlaşmaya tabi olmayan diğer suçları da şöyle toparlayabiliriz:

• Kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış halleri
• Kasten öldürme
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
• Kamu görevlilerine karşı görev sırasında işlenen suçlar ile kamu tüzel kişilerinin mağdur konumunda olduğu suçlar

Burada önemli bir nokta olarak, aynı mağdura karşı birden fazla suç işlendiğinde, suçlardan biri uzlaşmaya tabi değilse, diğerleri uzlaşmaya tabi olsa dahi uzlaştırma yapılamaz.

Uzlaşma Süreci Nasıl İlerler?

Uzlaştırma süreci, savcılığın soruşturma aşamasındaki dosyanın uzlaştırmaya uygun olduğunun tespiti ve dosyayı uzlaştırma bürosuna göndermesi ile başlar. Büro, dosyaya listeden bir uzlaştırmacı atar ve uzlaştırmacı da şüpheli ve mağdura teklifi ayrı ayrı ileterek her iki taraftan da 3 gün içinde kabul ya da ret kararını bildirmelerini ister. 

Tarafların uzlaştırma sürecini kabul etmesi halinde ise müzakreler başlar ve bu süreçte anlaşmanın içeriği kanunda nakit ödeme, tazminat, özür ya da belirli bir edimi yerine getirme gibi sınırlandırılmamıştır. Süreçte anlaşmaya varılması halinde uzlaştırma raporu düzenlenerek savcılığa bildirilir ve savcılık da kovuşturmaya yer olmadığına karar vererek soruşturmayı kapatır. 

Kovuşturma aşamasında ise mahkeme, uzlaştırma yapılıp yapılmadığını resen denetler. Uzlaştırma yapılmadan hüküm kurulması Yargıtay tarafından bozma nedeni sayılır ve mahkeme aşamasında uzlaşma sağlanırsa düşme kararı verilir.

Süreçte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Uzlaştırma sürecinde gözden kaçması kolay ancak hukuki sonuçları ağır birkaç nokta mevcuttur. Dolayısıyla bu bölümde süreçte özellikle dikkat etmeniz gerekenleri ayrıca sıralamak istedik:

• Uzlaşma teklifini reddetmek hukuki bir hak olmakla birlikte reddin sonuçları (yargılama sürecinin uzaması, mahkumiyet riski vb.) değerlendirilmeden karar verilmemelidir. Bu açıdan bir uzman görüşü almanızda fayda vardır.
• Uzlaştırma raporundaki edim miktarı ve koşullar, ileride uyuşmazlığa yol açmayacak biçimde açık ve uygulanabilir olmalıdır.
• Aynı eylemden birden fazla suç doğuyorsa, biri kapsam dışındaysa diğerleri de uzlaştırılamaz ve bu durum fark edilmeden yapılan uzlaşma geçersiz sayılabilir.
• 3 günlük yanıt süresi hak düşürücü değildir fakat makul sürede yanıt verilmemesi sürecin işlemesini aksatır.
• Uzlaşma koşullarının yerine getirilmemesi halinde uzlaştırma raporu icra belgesi niteliği taşımaktadır ve bu hakkın farkında olmak mağdur açısından koruyucudur.

Burada sıraladığımız riskleri daha ilk adımda ortadan kaldırmak adına tarafınıza uzlaştırma teklifinin ulaşmasıyla beraber bir ceza avukatından yönlendirme almanızı öneririz. 

Suça Sürüklenen Çocuk Kavramı ve Uzlaşma Süreci

Suça sürüklenen çocuk, 12-18 yaş arasında olup suç teşkil eden bir eylem gerçekleştirdiği iddia edilen kişiyi ifade eder ve bir dipnot olarak 12 yaşından küçük çocuklar hakkında ceza soruşturması açılamaz.

Bu kapsamda değerlendirilen çocuklarda uzlaştırma görüşmelerinde yanında yasal temsilcisinin bulunması zorunludur ve uzlaşma kararı yasal temsilci tarafından verilebilmektedir. 

Uzlaşma ile İlgili Yargıtay Kararlarından Örnekler

1- Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2022/10737 E., 2024/11926 K.

Katılan yargılama sürecinde hayatını kaybetmiş; mahkeme uzlaşma hükümlerini uygulamaksızın hüküm kurmuştur. Yargıtay, mağdurun ölümünün uzlaştırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını; mirasçılarla uzlaştırma yürütülmesi gerektiğini hükme bağlamış ve kararı bozmuştur.

2- Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/14823 E., 2023/7312 K.

Tehdit suçundan yargılanan sanık hakkında uzlaştırma prosedürü uygulanmadan mahkumiyet kurulmuştur. Yargıtay, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu prosedür atlanarak hüküm kurulamayacağına; uzlaştırmanın isteğe bağlı değil zorunlu bir aşama olduğuna karar vermiştir.

3- Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 2023/1856 E., 2024/6140 K.

Aynı mağdura karşı hem hakaret hem kasten yaralama suçları işlenmiş; mahkeme yalnızca hakaret yönünden uzlaştırma yapmıştır. Yargıtay, uzlaşmaya tabi olmayan bir suçun bulunması halinde tüm suçların kapsam dışında kalacağını; bu kurala aykırı uzlaştırmanın hükümsüz sayılacağını hükme bağlamıştır.

4- Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2022/7543 E., 2023/2891 K.

Usule aykırı yürütülen uzlaştırma işlemine dayanılarak hüküm kurulmuştur. Yargıtay, uzlaştırmacının taraflarla gerektiği şekilde görüşüp görüşmediğini ve teklifin usulüne uygun iletilip iletilmediğini incelemiş; prosedürel eksiklik nedeniyle kararı bozmuştur.

Hükümlüler uzlaşma yasasından yararlanabilir mi?

Hayır, kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunan hükümlülerin uzlaşma yasasından yararlanması mümkün değildir. Lehe kanun değişikliği yapıldığında yargılamayı yeniden açma kurumu devreye girebilir fakat bu, uzlaşma sürecinden farklı bir mekanizmadır.

Uzlaşma kararı adli sicil kaydına işler mi?

Uzlaşma sonucunda verilen kovuşturmaya yer almadığı ya da düşme kararı adli sicile mahkumiyet hükmü kurulmadığından dolayı yansımaz. 

Uzlaşma teklifini kabul etmek zorunda mıyım?

Hayır, uzlaşma teklifinin kabulü hem şüpheli hem mağdur için tamamen isteğe bağlıdır. Ret kararı yargılamada aleyhte delil olarak kullanılamaz. Bununla beraber teklifin reddedilmesi soruşturma ya da kovuşturmanın devamı anlamına gelir ve sanık için mahkumiyet riski, mağdur içinse zararın hiç karşılanmaması ihtimali varlığını korur.

Uzlaşma sağlanırsa ne olur?

Tarafların anlaşması halinde uzlaştırmacı raporu düzenleyip savcılığa iletir. Soruşturma aşamasında anlaşma sağlanmışsa kamu davası hiç açılmaz. Kovuşturma aşamasında anlaşılmışsa mahkeme düşme kararı verir. Anlaşmada kararlaştırılan edim yerine getirilmediği takdirde ise uzlaştırma raporu icraya konulabilir.

Uzlaşma sağlanamadığı takdirde hukuki süreç nasıl ilerler?

Taraflardan birinin teklifi reddetmesi ya da müzakerelerin sonuçsuz kalması durumunda uzlaştırmacı anlaşma sağlanamadığına dair son raporu savcılığa iletir. Süreç soruşturma aşamasındaysa ve savcılık yeterli delil bulunduğu kanaatindeyse iddianame düzenler ve dava açılır. Dava aşamasındaysa yargılama esastan devam eder. Burada önemli bir not olarak, uzlaşma sürecinde tarafların söyledikleri, yargılamada aleyhte delil olarak kullanılamaz. 

Uzlaşma ile şikayetten vazgeçme arasındaki fark nedir?

Şikayetten vazgeçme, mağdurun şikayetini geri çekerek kovuşturmanın sona ermesini sağlamasıdır ve yalnızca şikayete bağlı suçlarda geçerli olup karşılıklı müzakere getirmez. Uzlaşma ise tarafların bir edim üzerinden anlaşmasını şart koşar ve yalnızca şikayete bağlı suçlarda değil, kanunda belirtilen diğer suçlarda da uygulanarak fail ile mağdur arasında aktif bir müzakere süreci içerir. Dolayısıyla şikayetten vazgeçme tek taraflı bir irade beyanıyken uzlaşmada karşılıklı anlaşma vardır.

Uzlaşma teklifi kaç kez yapılır?

Kural olarak uzlaşma teklifi bir kez (pazarlık sürecinde teklifler gidip gelebilir) yapılır. Teklif reddedilirse aynı suç ve aynı taraflar için savcılık ya da mahkeme tarafından tekrar teklif yapılmaz. Bununla birlikte önemli bir istisna olarak taraflar, uzlaştırmacının resmi kanalı dışında kendi aralarında anlaşırlarsa, iddianame düzenlendiği tarihe kadar savcıya başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler ve bu beyan geçerli sayılır. Kovuşturma aşamasına geçilmişse mahkeme de uzlaştırma prosedürünü bir kez yürütmek zorundadır.

Uzlaşma görüşmeleri nerede yapılır?

Uzlaştırmacı taraflarla adliye bünyesindeki uzlaştırma bürosunda görüşebileceği gibi telefon yoluyla da iletişim kurabilir. Taraflar arasında fiziksel karşılaşmanın sakıncalı olduğu durumlarda (örneğin tehdit veya hakaret suçlarında) görüşmelerin ayrı yürütülmesi hem tarafların güvenliğini hem de sürecin sağlıklı işlemesini sağlar.

Uzlaşma sonrası dava tekrar açılabilir mi?

Hayır, uzlaşma sağlandıktan ve savcılık KYOK (Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar) kararı verdikten ya da mahkeme düştükten sonra aynı fiil nedeniyle yeni bir soruşturma veya kovuşturma başlatılamaz. Yalnız uzlaştırmada kararlaştırılan edim yerine getirilmediği takdirde icra hukuku kapsamında bir hukuki süreç ilerler fakat burada da ceza davasının yeniden açılması gündeme gelmez. 

Uzlaştırmacı tarafları yüz yüze görüştürmek zorunda mıdır?

Hayır, uzlaştırmacının tarafları yüz yüze görüştürme zorunluluğu yoktur.Uzlaştırmacı taraflar arasında köprü görevi üstlenerek her birinin taleplerini karşı tarafa iletir ve anlaşma sağlanması durumunda dahi taraflar anlaşma metnini aynı ortamda imzalamak zorunda değildir. Ayrı ayrı atılan imzalar da geçerli kabul edilir.

Uzlaştırmacı kimdir, tarafsız mıdır?

Adalet Bakanlığı’nın tuttuğu listede kayıtlı, uzlaştırmacılık eğitimi almış avukat ya da hukuk öğretim üyesi olan uzlaştırmacının temel yasal yükümlülüğü tarafsızlıktır ve taraflardan biriyle çıkar ilişkisi ya da bağı bulunan kişiler uzlaştırmacı olarak atanamamaktadır.

Uzlaştırmacı görüşmelerde edindiği bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür ve bu bilgiler daha sonra yargılamada kullanılamaz. Uzlaştırmacının gerçek anlamda tarafsız hareket etmediğinin tespiti halinde ise düzenlenen rapor hukuken geçersiz kabul edilir.

Uzlaşma sürecinde geçen süre zamanaşımını etkiler mi?

Evet, uzlaştırma sürecinin başladığı tarihten itibaren zamanaşımı süresi durur ve sürecin sona ermesiyle birlikte kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu düzenleme ile beraber uzlaştırma sürecinin uzamasının zamanaşımı doldurmak isteyen taraflarca araç olarak kullanılması önlenmektedir ve günün sonunda ne şüpheli ne de mağdur zamanaşımı hesabı açısından hak kaybına uğramaz.

Kamu davasında uzlaşma olur mu?

Burada belirleyici olan davanın kamu davası olup olmadığı değil, bir suç söz konusuysa bunun uzlaştırma kapsamında değerlendirip değerlendirilemeyeceğidir. Dolayısıyla eğer uzlaştırmaya tabi bir suç mevzubahis ise evet, kamu davasında kovuşturma aşamasında uzlaşma olabilir. 

Hukuki süreçte mahkeme, uzlaştırma prosedürünün işletilip işletilmediğini resen kontrol eder ve uzlaştırma yapılmadan hüküm kurulması Yargıtay tarafından karar bozma nedeni olarak sayılmaktadır.

Uzlaşmada ne kadar para istenir?

Uzlaşmada kararlaştıracak para miktarı kanunda belirlenmemiştir ve taraflar serbestçe pazarlık edebilir. Süreçte yalnızca para değil özür, belirli bir davranıştan kaçınma taahhüdü ya da maddi olmayan başka bir yükümlülük de uzlaşma konusu olabilir. Kabul ya da ret kararı her zaman taraflara ait olmakla beraber müzakere sürecini yöneten uzlaştırmacı tarafları makul bir çözüme yönlendirir.

Kesinleşmiş cezada uzlaşma olur mu?

Hayır, uzlaşma yalnızca soruşturma ve kovuşturma aşamalarında mümkündür ve verilen kararın kesinleşmesinden sonra artık uzlaşma yolu kapalıdır. Mahkumiyeti kesinleşmiş kişiler için koşullu salıverme, denetimli serbestlik, olağanüstü kanun yolları ve yeniden yargılama seçenekleri gündeme alınabilir fakat bu mekanizmalar uzlaşmanın hukuki sonuçlarını doğurmaz ve ayrı kurallara tabidir. 

Cinsel suçlar uzlaşmaya tabi mi?

Hayır, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki ve cinsel taciz suçları hiçbir koşulda uzlaştırma kapsamına girmez. Suçun basit ya da nitelikli hal ayrımı yapılmaksızın kanunun koyduğu istisnaya binaen tüm cinsel suçlar uzlaştırma sürecine dahil edilmez. Kanun bu alanda tarafların iradesinin üzerinde emredici bir yasal öngördüğünden dolayı mağdurun uzlaşmayı talep etmesi de süreci başlatmaya yetmez. Cinsel suç mağdurunun hukuki süreçte ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde tazminat talep etme hakkı da vardır.

Çocukların işlediği suçlarda uzlaşma nasıl işler?

Yetişkinlerden farklı olarak suça sürüklenen çocuklar için uzlaştırma görüşmelerine çocuğun yanında yasal temsilcisi (ebeveyn ya da vasi) katılmak zorundadır ve karar aşamasında çocuğun görüşü değil, yasal temsilcisinin kararı dikkate alınır. Süreçte uzlaşma sağlanması durumunda çocuk hakkında kovuşturma açılmaz ve tüm süreçte çocuğun sosyal ve eğitim hayatını koruyan bir yaklaşım benimsenir. Uzlaşma sağlanamaması halinde ise süreç Çocuk Mahkemesi’ne ilerler ve yargılama başlar.