Sigorta Hukuku

Zorunlu trafik sigortasında dava açılmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuruda bulunulması, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi gereğince zorunludur.

Sigorta şirketinin başvurudan itibaren 15 gün içinde yazılı cevap vermemesi veya verdiği cevabın tazminat talebini karşılamaması durumunda dava açılabilir ya da Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir. Diğer sigorta türlerinde ise tahkim başvurusu için kural olarak 15 iş günü içinde cevap verilmemesi veya talebin kısmen ya da tamamen reddedilmesi yeterlidir.

İş kazalarında, işverene karşı açılacak maddi ve manevi tazminat davaları için önceden sigorta şirketine başvurma zorunluluğu bulunmaz. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca bu davalarda zorunlu arabuluculuk şartı da aranmaz fakat işveren sorumluluk sigortası kapsamında doğrudan sigorta şirketinden tazminat talep edilecekse, başvuru ve dava koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Sigorta şirketinin yaptığı ödemenin gerçek zararı karşılamaması durumunda, zarar gören kişi şartları oluştuğunda eksik ödenen tutar için sigorta şirketine yeniden başvurulabilir, Sigorta Tahkim Komisyonu’na gidilebilir veya dava açılabilir. Daha önce yapılan ödemeler hesaplanan tazminattan mahsup edilir ve kalan alacağa uygulanacak faizin başlangıcı ise sigorta şirketinin temerrüt tarihi ve uyuşmazlığın özelliklerine göre belirlenir.

Eksik ödeme, kusur veya maluliyet oranının hatalı belirlenmesinden, gerçek gelirin hesaplamaya yansıtılmamasından ya da zarar kalemlerinin eksik değerlendirilmesinden kaynaklanabilir. İş kazalarında SGK tarafından bağlanan gelirlerin tazminata etkisi de ayrıca incelenmelidir.

Bununla birlikte sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe kapsamı ve teminat limitleriyle sınırlıdır ve bu sınırları aşan zararlar için sorumlu kişilere yönelmek gerekebilir. Bu nedenle fark tazminat talebinden önce tazminat hesaplama parametrelerinin ve önceki ödemenin hukuki niteliğinin incelenmesi önemlidir.

Sigorta şirketinin ödeme sırasında imzalattığı ibraname, her koşulda sonradan tazminat davası açılmasına engel değildir. Ödenen tutarın gerçek zararı karşılamaması durumunda, ibranamenin geçerliliği ve bakiye tazminat talep etme hakkı belgenin içeriğine, ödemenin miktarına ve uygulanacak hukuki düzenlemelere göre değerlendirilir. Geçerli bir sulh veya ibra anlaşması bulunması ise sonraki talepleri sınırlandırabilir.

Trafik kazalarında 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 111. maddesi uyarınca, tazminat miktarına ilişkin açıkça yetersiz veya fahiş anlaşmalar, yapıldıkları tarihten itibaren iki yıl içinde iptal edilebilir.

İş kazalarında ise işçinin işverene verdiği ibranameler bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesindeki özel geçerlilik şartları dikkate alınır. Dolayısıyla ödeme sonrasında imzalanan belgelerin hukuki niteliği incelenmeden, kalan tazminat hakkının tamamen ortadan kalktığı sonucuna varılmamalı, somut olayın koşullarıyla ilgili uzman yönlendirmesi alınmalıdır.

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesi kapsamında trafik, kasko, hayat, sağlık ve diğer sigorta türlerinden kaynaklanan, sigorta kuruluşuyla yaşanan tazminat ve teminat uyuşmazlıkları Sigorta Tahkim Komisyonu’na taşınabilir.

Kural olarak sigorta şirketinin tahkim sistemine üye olması gerekirken, zorunlu sigortalardan doğan uyuşmazlıklarda üyelik şartı aranmaz. Başvuru öncesinde sigorta şirketine başvurulması ve talebin reddedilmesi veya yasal sürede cevaplanmaması gerekir.

Sigorta tahkiminin mahkemede açılan davadan temel farkı, uyuşmazlıkların daha kısa bir karar süresi içinde çözümlenmesinin hedeflenmesidir. Sigorta hakemleri, dosyanın kendilerine iletilmesinden itibaren kural olarak dört ay içinde karar verir. Mahkeme yargılamalarında ise benzer bir genel karar süresi bulunmaz.

Hakem kararlarına karşı itiraz ve temyiz imkanları, uyuşmazlığın tutarına ve kanunda belirlenen parasal sınırlara göre değişir. Bu nedenle tahkim veya dava yolunun tercihinde talebin tutarı, uyuşmazlığın niteliği ve başvuru şartları birlikte değerlendirilmelidir.

Sigorta şirketinin hazırlattığı eksper raporları kesin delil niteliğinde değildir ve mahkemeyi bağlamaz. Araç hasarı, değer kaybı veya onarım bedelinin hatalı hesaplandığı durumlarda bağımsız bir sigorta eksperinden rapor alınabilir, şartları oluştuğunda delil tespiti talep edilebilir veya sigorta şirketine gerekçeli itirazda bulunulabilir. Uyuşmazlığın çözülememesi durumunda gerekli başvuru şartları yerine getirilerek Sigorta Tahkim Komisyonu’na ya da mahkemeye başvurulabilir.

Bedensel zararlara ilişkin tazminat hesaplamalarında ise maluliyet oranı, kusur dağılımı, gelir düzeyi, bakiye yaşam süresi ve uygulanan aktüeryal hesaplama yöntemi belirleyicidir. Sağlık kurulu raporundaki maluliyet oranına veya aktüerya bilirkişisinin hesaplama yöntemine ayrı ayrı itiraz edilebilir. Bu nedenle eksik tazminat hesaplamalarında yalnızca sonuç tutarı değil, hesaplamanın dayandığı raporlar ve kullanılan veriler de incelenmeli ve tüm bu inceleme ve itiraz süreçlerinin uzman gözetiminde yürütülmesi gerekmektedir.

Sigorta şirketinin tazminat sorumluluğu, ilgili sigorta türü için geçerli olan teminat limitiyle sınırlıdır ve zararın bu limiti aşması durumunda sigorta şirketinden limitin üzerinde ödeme talep edilemez.

Trafik kazalarında kalan zarar, kusur ve hukuki sorumluluk durumuna göre sürücüden, araç işleteninden ve varsa bağlı olduğu teşebbüs sahibinden talep edilebilir. İş kazalarında ise işverenin ve olayda sorumluluğu bulunan diğer kişilerin tazminat yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.

Zorunlu trafik sigortasının teminat limitleri, kaza tarihinde geçerli olan düzenlemelere ve zarar türüne göre belirlenir. Özellikle ağır bedensel zarar veya ölümle sonuçlanan kazalarda hesaplanan tazminat sigorta teminatını aşabilir. Bu nedenle yalnızca sigorta şirketine yönelmek yerine, teminat dışında kalan zararların hangi sorumlulardan talep edilebileceğinin belirlenmesi, tazminatın eksiksiz tahsili açısından önemlidir.

Zorunlu trafik sigortasında sürücünün alkollü veya ehliyetsiz olması, zarar gören üçüncü kişilerin tazminat hakkını tek başına ortadan kaldırmaz.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 95. maddesi uyarınca sigorta şirketi, sigortalısına karşı ileri sürebileceği sözleşmesel itirazları zarar gören üçüncü kişiye karşı kullanamaz fakat ödeme sonrasında, yasal ve sözleşmesel şartların oluşması durumunda sigorta ettirene rücu edebilir. Alkollü sürüş nedeniyle rücu talebinde kazanın alkolün etkisiyle meydana gelip gelmediği, ehliyetsiz sürüşte ise sürücü belgesi ve ilgili rücu koşulları değerlendirilir.

Kasko sigortasında ise alkollü veya ehliyetsiz araç kullanımı teminat dışılık bakımından ayrıca incelenir. Yargıtay uygulamasında, alkollü sürüş nedeniyle hasarın teminat dışında bırakılabilmesi için kural olarak kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelmesi aranır. Yalnızca sürücünün yasal promil sınırını aşmış olması her durumda tazminatın reddi için yeterli değildir. Ehliyetsiz kullanım ise kasko genel şartlarında ayrıca düzenlenen bir teminat dışılık nedenidir.

İşveren sorumluluk sigortası, iş kazası nedeniyle işverenin hukuken sorumlu olduğu ve poliçe kapsamında kalan tazminat taleplerini teminat limitleri dahilinde karşılar. Bu kapsamda işçinin veya hak sahiplerinin, SGK’nın sağladığı yardımların üzerinde kalan zararları için talep ettiği maddi tazminatlar ile poliçe şartlarına göre SGK’nın işverene yönelttiği rücu talepleri değerlendirilebilir. Manevi tazminat talepleri ise İşveren Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca ancak ek sözleşmeyle teminat altına alınabilir.

İşveren sorumluluk sigortası zorunlu değil, ihtiyari bir sigorta türüdür. Bu nedenle her işyerinde bulunması gerekmez ve poliçenin varlığı işverenin hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşverenin kastıyla meydana gelen olaylar genel şartlar kapsamında teminat dışında tutulurken, diğer kusur durumlarında poliçe hükümleri ve olayın özellikleri dikkate alınır. Bu nedenle iş kazası tazminat taleplerinde sigorta poliçesinin kapsamının, teminat limitlerinin ve istisnalarının incelenmesi, tazminatın hangi sorumlulardan talep edileceğinin belirlenmesi açısından önemlidir.

Karayolu Yolcu Taşımacılığı Zorunlu Koltuk Ferdi Kaza Sigortası, yolculuk sırasında meydana gelen ve poliçe kapsamında kalan kazalarda ölüm, sürekli sakatlık ve tedavi giderleri için teminat sağlar.

Ölüm ve sürekli sakatlık teminatlarında ödeme, sürücünün kusurundan ve gerçek zarar hesabından bağımsız olarak, poliçede belirlenen sigorta bedeli ve sakatlık oranı esas alınarak yapılır. Tedavi giderleri ise ilgili teminat limiti dahilinde değerlendirilir. Sigortalı yolculukla bağlantılı olmak kaydıyla araca biniş, iniş ve belirli mola durumları da teminat kapsamında yer alabilir.

Koltuk ferdi kaza sigortasından ödeme alınması, yolcunun diğer tazminat haklarını ortadan kaldırmaz. Ölüm ve sürekli sakatlık teminatlarından yapılan ödemeler, kural olarak sorumlulardan talep edilecek maddi tazminattan mahsup edilmez.

Yolcu, şartları oluştuğunda taşıyıcıya, sürücüye, araç işletenine veya zorunlu trafik sigortacısına karşı ayrıca tazminat talebinde bulunabilir fakat manevi tazminat talepleri zorunlu trafik sigortasının standart teminatı kapsamında değildir. Bu talepler hukuken sorumlu kişilere yönetilmelidir.

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları’nın A.5 maddesi kapsamında;

– aracın gerekli sürücü belgesine sahip olmayan kişilerce kullanılması,

– yasal sınırın üzerinde alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında araç kullanılması,

– sigortalının ya da sorumlu olduğu kişilerin araca kasten zarar vermesi ve

– taşıma kapasitesinin aşılmasından kaynaklanan belirli zararlar teminat dışında kalabilir.

Ufak fakat önemli bir parantez olarak, alkollü kullanımda kazanın münhasıran alkolün etkisiyle meydana gelip gelmediği, fazla yük veya yolcu taşınmasında ise zararın doğrudan kapasite aşımından kaynaklanıp kaynaklanmadığı önem taşır ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Savaş, nükleer riskler ve kamu otoritesinin belirli işlemlerinden doğan zararlar da genel olarak teminat dışındadır. Terör olayları, doğal afetler ve bazı diğer riskler ise ek sözleşmeyle teminat kapsamına alınabilir.

Sigorta şirketinin teminat dışılık iddiasını ispatlaması gerektiğinden, hasar talebinin reddedilmesi durumunda poliçe hükümlerinin, genel şartların ve kazanın oluş şeklinin birlikte incelenmesi gerekir.

Zorunlu trafik sigortasından doğan tazminat taleplerinde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca zamanaşımı, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halükarda kaza tarihinden itibaren on yıldır.

Kazanın taksirle yaralama veya taksirle öldürme gibi cezayı gerektiren bir fiilden doğması durumunda ise taksirle yaralama için sekiz yıl, taksirle ölüme neden olma için on beş yıllık zamanaşımı süreleri esas alınır.

Kasko ve ferdi kaza gibi sigortalardan doğan taleplerde ise Türk Ticaret Kanunu’nun 1420. maddesi gereğince, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıllık, sigorta tazminatı ve bedeli taleplerinde ise rizikonun gerçekleşmesinden itibaren altı yıllık üst süre geçerlidir.

İşveren sorumluluk sigortası gibi sorumluluk sigortalarında ise TTK m. 1482 uyarınca sigortacıya yöneltilen tazminat talepleri için olay tarihinden itibaren on yıllık üst süre uygulanır ve muacceliyetten itibaren iki yıllık süre de dikkate alınır.

Sigorta şirketine yapılan başvuru zamanaşımını kendiliğinden kesmediğinden, başvuru ve dava süreleri ilgili sigorta türüne göre ayrıca değerlendirme gereklidir.