Rızai Taksim Nedir? Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Birden fazla kişinin ortak malik olduğu bir taşınmazda kimin hangi bölümü kullanacağı yahut mirasçılar arasında terekenin nasıl bölüşüleceğini mahkeme kararı gerektirmeden, tarafların kendi aralarında anlaşmaya çözülebilir. Bu anlaşmaya rızai taksim denir ve hisseli tapularda ve miras paylaşımında sıklıkla başvurulan pratik bir yoldur. Doğru şekilde ve içerikte hazırlanmadığında tarafları ileride ciddi uyuşmazlıklara sürükleyebilen rızai taksim sözleşmesinde dikkat edilmesi gereken birkaç kritik nokta vardır.

Büromuz avukatlarının hazırladığı bu yazıda, rızai taksim sözleşmesinin nasıl hazırlanması gerektiğine, sözleşmenin imzalanması sürecinde, tüm bu süreçte dikkat edilmesi gereken noktalara ilişkin genel bilgiler paylaşılmıştır. Hukuki uyuşmazlığa ve sürece dair detaylı bilgi ve yönlendirme için info@cozumavukatlik.com.tr mail adresi ya da 0 (541) 371 06 09 numaralı telefon ile iletişime geçebilirsiniz.

Rızai Taksim Nedir?

Rızai taksim, paylı veya elbirliği mülkiyetine konu bir malın, malikler veya mirasçılar arasında karşılıklı anlaşmayla bölüştürülmesidir. En sık karşılaşıldığı iki alan, hisseli tapulu taşınmazlar ile miras yoluyla intikal eden mallardır.

Hisseli bir tapuda her paydaş taşınmazın tamamı üzerinde payı oranında hak sahibiyken, rızai taksimle paydaşlar hangi bölümü fiilen kimin kullanacağını kendi aralarında belirler. Miras paylaşımında ise mirasçılar, ölümle birlikte kendiliğinden oluşan elbirliği mülkiyetini, aralarında yapacakları bir paylaşma sözleşmesiyle sona erdirip terekedeki malları kendi aralarında bölüştürebilir. Her iki durumda da amaç, mahkemeye başvurmadan, tarafların özgür iradesiyle ortaklığa son vermektir.

UZMAN GÖRÜŞÜ

Rızai taksim sözleşmelerinde en sık yapılan hata, paylaşımın açık ve tereddüde yer bırakmayacak şekilde düzenlenmemesidir. Sözleşmenin doğru hazırlanması, ileride ortaya çıkabilecek tapu ve kullanım uyuşmazlıklarının önlenmesinde kritik rol oynar.

Av. Ezgi Bozkurt

Tazminat ve Sigorta Hukuku Uzmanı

Rızai Taksim Sözleşmesi Nedir?

Rızai taksim sözleşmesi, ortak bir malın taraflar arasında nasıl bölüşüleceğini yazılı olarak düzenleyen hukuki bir belgedir. Mirasa konu mallar için bu sözleşme, Türk Medeni Kanununun 676. maddesinde “paylaşma sözleşmesi” başlığıyla düzenlenmiştir ve mirasçılara terekedeki elbirliği mülkiyetini miras payları oranında paylı veya bireysel mülkiyete dönüştürme olanağı tanır.

Sözleşme, tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini belirler, kim hangi malı alacaksa bu kişiye o malın mülkiyetini talep etme hakkı doğurur, diğer taraflar ise kendilerine düşmeyen mallar üzerindeki haklarından feragat etmiş olur. Sözleşme yapıldıktan sonra taraflar artık mahkeme yoluyla ortaklığın giderilmesini talep edemez çünkü ortaklık zaten sözleşmeyle sona erdirilmiştir.

Rızai Taksim Sözleşmesi Nasıl Yapılır?

Tarafların ortak mal veya tereke üzerindeki paylaşım konusunda anlaşmaya varmalarıyla başlayan süreç, aşağıdaki adımlarla ilerler:

• Paylaşım konusunda uzlaşma sağlanır. Taraflar, hangi malın veya bölümün kime bırakılacağını kararlaştırır.
• Paylaşım planı hazırlanır. Özellikle çok sayıda mal veya taraf varsa, malların listesi, değerleri ve taraflara düşecek paylar önceden bir tablo (örneğin Excel) üzerinde gösterilerek uzlaşma kolaylaştırılabilir.
• Sözleşme yazılı olarak düzenlenir. Tarafların kimlik bilgileri, taksime konu malların açık tanımı, her tarafa düşen pay veya bölüm ile varsa denkleştirme bedeli sözleşmede yer almalıdır.
• Tüm hak sahipleri sözleşmeyi imzalar. Paydaşlardan veya mirasçılardan birinin eksik kalması, sözleşmenin hukuki geçerliliğini etkileyebilir.
• Her tarafa bir nüsha verilir. İleride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından her tarafın imzalı bir asıl nüshayı saklaması önemlidir.

Rızai taksim sözleşmesinin noter huzurunda düzenlenmesi zorunlu değildir ve kanunen adi yazılı şekilde yapılması yeterlidir fakat taraflar isterse ispat kolaylığı sağlamak amacıyla sözleşmeyi noter aracılığıyla da düzenleyebilir.

Hisseli Tapuda Rızai Taksim Nasıl Yapılır?

Hisseli tapuda rızai taksim, paydaşların taşınmazın hangi bölümünü kimin kullanacağını karşılıklı anlaşmayla belirlemesine dayanır ve süreç şu şekilde ilerler:

• Taşınmazın fiili kullanım planı oluşturulur. Arsa, bahçe veya bağımsız bölümler paydaşlar arasında kullanıma göre paylaştırılır.
• Tüm paydaşların onayı alınır. Rızai taksimin geçerli olabilmesi için bütün paydaşların anlaşmaya katılması gerekir.
• Gerekirse denkleştirme bedeli belirlenir. Paylaşılan bölümlerin değerleri eşit değilse, daha düşük değerli kısmı alan tarafa bedel ödenerek denge kurulabilir.
• Yazılı sözleşme hazırlanıp imzalanır. Belirlenen kullanım düzeni ayrıntılı şekilde sözleşmeye yazılır ve tüm taraflarca imzalanır.

Tapu kaydı bu işlemle kendiliğinden değişmez. Paylaşımın tapu siciline yansıtılması isteniyorsa, ayrıca şerh, tescil veya gerekiyorsa ifraz gibi işlemlerin yapılması gerekir.

Rızai Taksim Sözleşmesinin Geçerlilik Şartları

Rızai taksim sözleşmesinin hukuken geçerli olabilmesi için aşağıdaki şartların birlikte sağlanması gerekir:

• Tarafların serbest iradesi bulunmalıdır. Hata, hile, tehdit veya korkutma gibi irade sakatlığı durumları sözleşmenin iptaline yol açabilir.
• Sözleşme yazılı olarak yapılmalıdır. Yazılı şekil, yalnızca ispat amacı taşımaz, sözleşmenin geçerlilik şartıdır.
• Tüm hak sahipleri sözleşmeye katılmalıdır. Paydaşlardan veya mirasçılardan birinin onayının bulunmaması, sözleşmenin geçerliliğini etkileyebilir.
• Taksime konu mal üzerinde hak sahibi olunmalıdır. Paylaşılan malın sözleşme tarihinde tarafların mülkiyetinde veya miras hakkı kapsamında bulunması gerekir.
• Paylaşım açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde gösterilmelidir. Hangi malın veya bölümün kime bırakıldığı ile varsa denkleştirme bedeli sözleşmede net olarak belirtilmelidir.

Bu şartların eksiksiz yerine getirilmesi, rızai taksim sözleşmesinin ileride doğabilecek hukuki uyuşmazlıklara karşı daha güçlü olmasını sağlar.

Rızai Taksim Tapuya İşlenir mi?

Rızai taksim sözleşmesi imzalandığında tapuya kendiliğinden işlenmez. Sözleşme taraflar arasında geçerli olsa da tapu kaydında taşınmaz hisseli olarak görünmeye devam eder. Kullanım düzeninin üçüncü kişilere karşı da hüküm doğurması isteniyorsa tapuya şerh verilmesi, mülkiyetin fiilen ayrılması amaçlanıyorsa gerekli durumlarda ifraz ve tescil işlemlerinin yapılması gerekir.

Rızai Taksim Bozulur mu?

Rızai taksim sözleşmesi, tarafların karşılıklı anlaşmasıyla her zaman değiştirilebilir yahut sona erdirilebilir fakat taraflardan yalnızca birinin sözleşmeden vazgeçmek istemesi tek başına yeterli değildir. Diğer taraflar sözleşmenin bozulmasını kabul etmiyorsa, iptal ancak kanunda öngörülen sebeplerin varlığı halinde dava yoluyla talep edilebilir. 

Rızai Taksim İhtilafları ve Çözüm Yolları

Rızai taksim sürecinde ortaya çıkan uyuşmazlıklarda izlenecek hukuki yol, sorunun hangi aşamada yaşandığına göre değişir.

• Taraflar anlaşamıyorsa: Paydaşlardan biri paylaşmaya yanaşmıyorsa, diğer paydaşlar ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir. Mahkeme öncelikle aynen taksimin mümkün olup olmadığını değerlendirir ve mümkün değilse taşınmazın satılmasına ve bedelin paylaştırılmasına karar verebilir.
• Sözleşme uygulanmıyorsa: Geçerli bir rızai taksim sözleşmesi bulunmasına rağmen taraflardan biri yükümlülüklerini yerine getirmiyorsa, diğer taraf sözleşmenin ifası veya şartları oluşmuşsa tapu iptali ve tescili davası açabilir.
• Sözleşmenin geçerliliği tartışılıyorsa: Hile, tehdit veya hata gibi irade sakatlığı iddiaları varsa, sözleşmenin iptali veya geçersizliği genel hükümler çerçevesinde mahkeme tarafından değerlendirilir.

Uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkeme ve izlenecek hukuki yol değişebileceğinden dava açmadan önce uzman bir avukat tarafından hukuki değerlendirme yapılması önemlidir.

Yargıtay Kararlarına Göre Rızai Taksim

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2011/2509 E., 2011/6465 K., T. 01.12.2011 sayılı kararında, miras taksim sözleşmelerinin geçerliliği için yazılı şeklin yeterli olduğunu, noter huzurunda düzenlenmesinin veya resmi senede bağlanmasının bir zorunluluk olmadığını belirtmiştir.

Karar, bu ilkenin dayanağı olarak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 26.11.1980 tarih, 1980/5 E., 1980/3 K. sayılı kararına atıf yapmakta, Noterlik Kanununun 89. maddesinin miras taksim sözleşmesinin adi yazılı şekilde yapılabileceğine ilişkin kuralı ortadan kaldırmadığını vurgulamaktadır.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 2014/21854 E., 2017/708 K., T. 06.02.2017 sayılı kararında ise paydaşlar arasında uzun süredir uygulanan bir kullanım paylaşımının, resmi bir taksim işlemi veya ortaklığın giderilmesi gerçekleşene kadar Türk Medeni Kanununun 2. maddesindeki dürüstlük kuralı gereği korunması gerektiğine hükmetmiştir. Bu karar, yazılı bir sözleşme bulunmasa dahi uzun süreli fiili kullanımın hukuken önemli sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Rızai Taksim Sözleşmesi Örneği

Aşağıdaki örnek, hisseli bir taşınmazın miras yoluyla intikali sonrasında mirasçılar arasında yapılacak bir rızai taksim sözleşmesinin yapısını göstermektedir. Örnek sözleşme yalnızca bilgilendirme amacı taşımaktadır ve her taksim işleminin kendine özgü koşulları somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.

PDF formatında örnek rızai taksim sözleşmesini indirmek için bağlantıya tıklayabilirsiniz.

RIZAİ TAKSİM (PAYLAŞMA) SÖZLEŞMESİ

TARAFLAR:

1. [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [Numara], Adres: [Adres]
2. [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [Numara], Adres: [Adres]
3. [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [Numara], Adres: [Adres]

KONU: İşbu sözleşme, müşterek miras bırakan [Ad Soyad]’ın [Tarih] tarihinde vefatı ile taraflara elbirliği mülkiyeti hâlinde intikal eden aşağıda belirtilen taşınmaz ve taşınırların taraflar arasında rızaen taksimine ilişkindir.

AÇIKLAMALAR:

1. [İl] ili, [İlçe] ilçesi, [Mahalle/Köy], [Ada] ada, [Parsel] parsel sayılı taşınmaz, taraf 1 [Ad Soyad] adına tam hisse ile bırakılmıştır.
2. [İl] ili, [İlçe] ilçesi, [Mahalle/Köy], [Ada] ada, [Parsel] parsel sayılı taşınmaz üzerindeki [Kat/Daire No] numaralı bağımsız bölüm, taraf 2 [Ad Soyad] adına tam hisse ile bırakılmıştır.
3. Muris adına kayıtlı [Plaka] plakalı aracın mülkiyeti, taraf 3 [Ad Soyad] adına tescil edilecektir.
4. Taraflara düşen payların değerleri arasındaki fark nedeniyle, taraf 1, taraf 3’e [Tutar] TL denkleştirme bedeli ödemeyi kabul eder.
5. İşbu taksim nedeniyle doğacak tapu harcı, veraset ve intikal vergisi ile diğer masraflar taraflarca payları oranında karşılanacaktır.
6. Taraflar, yukarıda belirtilen paylaşım dışında kalan terekeye ait herhangi bir mal üzerinde ileride hak iddia etmeyeceklerini kabul ve beyan ederler.

UYUŞMAZLIK HALİNDE YETKİLİ MERCİ: İşbu sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıklarda [İl] Mahkemeleri ve İcra Müdürlükleri yetkilidir.

İşbu sözleşme [Tarih] tarihinde, [Numara] nüsha olarak düzenlenmiş ve taraflarca okunarak imza altına alınmıştır.

1. Taraf 2. Taraf 3. Taraf

[Ad Soyad / İmza] [Ad Soyad / İmza] [Ad Soyad / İmza]

Rızai taksim yapılmazsa ne olur?

Tarafların rızai taksim konusunda anlaşamaması paylı veya elbirliği mülkiyetin devamı anlamına gelir ve ortaklık kendiliğinden sona ermez. Bu durumda paydaşlardan her biri ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir ve mahkeme öncelikle taşınmazın aynen bölünüp bölünmeyeceğini değerlendirir bu süreçte. Aynen paylaşım mümkün değilse, taşınmaz satılarak elde edilen bedel paydaşlara payları oranında dağıtılır.

Rızai taksimde tapu siciline tescil zorunlu mudur?

Rızai taksim sözleşmesinin geçerli olabilmesi için tapu siciline tescil edilmesi zorunlu değildir. Yazılı olarak düzenlenen sözleşme tarafları bağlar fakat paylaşımın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ve tapu kaydına yansıması isteniyorsa tapuda tescil, şerh veya ifraz gibi işlemlerin yapılması gerekir. 

Rızai taksimde taraflar arasında ihtilaf çıkarsa ne yapılmalıdır?

Uyuşmazlığın niteliğine göre izlenecek yol değişmekle beraber taraflar henüz bir taksim sözleşmesi yapmamışsa, ortaklığın giderilmesi davası açılarak mahkemeden paylaşım talep edilebilir. İmzalanmış bir rızai taksim sözleşmesine rağmen taraflardan biri yükümlülüklerini yerine getirmiyorsa, sözleşmenin ifası veya tapu kaydının düzeltilmesi için dava açılması gündeme gelebilir. Bu nedenle dava açmadan önce uyuşmazlığın hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi önemlidir.

Rızai taksim süresi ne kadar sürer?

Sözleşmenin hazırlanması ve imza edilmesi sürecinin uzunluğu, tarafların anlaşma hızına ve taşınmazın niteliğine göre değişecektir. Tapuya şerh, tescil ve ifraz gibi işlemler yapılacaksa süreç birkaç haftaya kadar uzayabilir. 

Rızai taksim sözleşmesi iptal edilebilir mi?

Hata, hile ya da korkutma gibi irade sakatlığı hallerinin ispatlanması durumunda rızai taksim sözleşmesi iptal edilebilir. Bunun dışında taraflar her zaman karşılıklı anlaşarak sözleşmeyi değiştirebilir ya da sona erdirebilir fakat taraflardan birinin tek taraflı olarak sözleşmeden vazgeçmesi, sözleşmeyi kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Rızai taksim sözleşmesi noterde yapılır mı?

Sözleşmenin kanunen noterde düzenlenmesi zorunlu değildir, adi yazılı şekilde de yapılabilir fakat noterde düzenlenmesi ve onaylanması, gelecekte ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarada sözleşmenin ispat gücünü artıracaktır. 

Rızai taksim sözleşmesi tapuya şerh edilir mi?

Taraflar arasındaki kullanım paylaşımı Türk Medeni Kanunu’nun 695. maddesi kapsamında tapuya şerh edilebilir ve bu şerh, kullanım düzeninin yalnızca mevcut paydaşlar arasında değil, sonradan payı devralan kişiler bakımında da hüküm doğurmasına yardımcı olur. Şerh verilmediği takdirde sözleşme kural olarak yalnızca tarafları bağlar. 

Rızai taksim yapılmış arsa alınır mı?

Evet, rızai taksim yapılmış bir arsadaki hisse satın alınabilir fakat tapu kaydının halen hisseli olduğunu ve fiili kullanım düzeninin rızai taksim sözleşmesiyle belirlendiğinin teyiti önemlidir. Bu nedenle işlem öncesinde sözleşmenin incelenmesi, varsa tapu şerhinin kontrol edilmesi ve kullanım sınırlarının doğrulanması olası uyuşmazlıkların önüne geçilmesi adına kritiktir.

Rızai taksim krokisi nedir?

Taksime konu taşınmazın hangi bölümünün hangi paydaşa bırakıldığını gösteren rızai taksim krokisi sözleşmeye eklenerek paylaşımın sınırlarını somutlaştırır ve ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olur. Krokinin bir harita mühendisi ya da teknik büro tarafından hazırlanması zorunlu olmamakla beraber özellikle büyük ve/veya sınırları belirsiz taşınmazlarda hukuki güvenlik açısından bu şekilde ilerlenmesini tavsiye ederiz.

Rızai taksim, fiili taksim ve rızai ferağ arasındaki fark nedir?

Rızai taksim, paydaşların taşınmazı kendi aralarında anlaşarak yazılı bir sözleşmeyle paylaşması ve ortaklığın kullanım şeklini belirlemesi iken fiili taksim, yazılı bir sözleşme bulunmasa bile, paydaşların uzun süre belirli bölümleri kesintisiz ve karşılıklı kabul ederek kullanmasıyla oluşan fiili paylaşımı ifade eder. Bu kavram kanunda açıkça düzenlenmemiş olup Yargıtay içtihatlarıyla şekillenmiştir.

Rızai ferağ ise paylaşım değil, bir paydaşın taşınmazdaki payını diğer kişiye tapuda devretmesidir ve rızai taksimde kullanım ya da paylaşım düzenlenirken, rızai ferağda mülkiyet payı el değiştirir. 

Rızai taksim tapu harcı ve noter ücreti ne kadar?

Noter ücreti, sözleşmenin kapsamına ve sayfa sayısına göre değişkenlik göstermekle beraber birkaç bin TL’den başlar. Tapu harcı ise işlemin niteliğine ve taşınmazın topu değerine bağlı hesaplanır ve bu nedenle sabit bir tutar belirtmek mümkün değildir. İşlem yapmadan önce ilgili noter ve tapu müdürlüğünden güncel masraflarla ilgili bilgi almanızı öneririz.

Fiili taksim ve önalım (şufa) hakkı arasındaki ilişki nedir?

Paydaşların resmi bir paylaşım yapmadan taşınmazı kendi aralarında belirli bölümlere ayırarak uzun süre bu şekilde kullanmaları durumunu ifade eden fiili taksim varsa, bu durum önalım (şufa) davasında davalı açısından önemli bir savunma oluşturur.

Yerleşik Yargıtay uygulamasına göre, fiili taksimin ispatlanması halinde davacının önalım talebi, dürüstlük kuralına aykırı olduğu gerekçesiyle reddedilebilir fakat bunun için fiili taksimin uzun süreli kullanım, tanık beyanları ve diğer delillerle ispatlanması gerekir.

Rızai taksim sözleşmesi nereden alınır?

Her taksimin konusu, tarafları ve şartları farklı olduğunda rızai taksim sözleşmesinin standart, matbu bir formu yoktur. Bazı vatandaşlar sözleşmenin hazır bir Excel şablonunu araştırmaktadır fakat sözleşmenin kendisi bir tablo değil yazılı metin halinde düzenlenmesi gereken bir hukuki belgedir. Burada Excel’de mal listesi ve pay hesapları yapılabilir.

Sözleşme tarafların kendi durumlarına uygun şekilde bir avukat aracılığıyla hazırlanabilir ya da yukarıda verdiğimiz örnek doğrultusunda taraflarca düzenlenip isteğe bağlı olarak noterde onaylatılabilir. Hukuki süreçler hassas dinamikler ve detaylar barındırdığından, hak kaybına uğramamak adına sözleşmenin uzman bir avukat gözetiminde hazırlanmasını öneririz.

Rızai taksim sözleşmesi kaç nüsha hazırlanır?

Kural olarak taraf sayısı kadar asıl nüsha halinde hazırlanan ve her tarafa bir nüsha verilen rızai taksim sözleşmesinin noterde yapılması ya da tapu işlemlerinde kullanılması planlanıyorsa, kurumun talep etmesi durumunda (çoğu zaman eder) ilave nüsha hazırlanması gerekebilir. 

Rızai taksim işlemi ne kadar sürer?

Taraflar anlaşmaya vardıktan sonra sözleşmenin hazırlanması ve imzalanması genellikle aynı gün ya da bir iki gün içerisinde tamamlanır fakat paylaşımın tapu siciline yansıtılabilmesi için gerekiyorsa ifraz, tevhit veya tescil işlemlerinin tamamlanması gerekir. Bu işlemler de başvurunun niteliğine ve ilgili kurumdaki yoğunluğa bağlı olarak 1-2 hafta kadar sürebilir.